Je kunt iets nieuws gaan beginnen (juli 2009)

Waar is de projectgroep mee bezig?
Wij streven een aantal doelen na.
Het eerste doel is het begeleiden van het proces en het nemen van de stappen die leiden naar de fusie op 1-1-2010.
Een tweede belangrijk doel is het op gang brengen van de communicatie naar de achterban, aangezien de PCI niet in het brandpunt staat van de parochie.
Het derde doel is het zoeken van bestuursleden voor de nieuw te vormen regionale PCI.

Het laatste, maar misschien wel belangrijkste doel is de fusie te benutten als uitdaging om tot vernieuwing te komen. Ben: "Ik chargeer natuurlijk als ik zeg dat de diaconie is ingedut en over het algemeen achtergebleven in de tijdgeest."
Het beleid moet pro-actief worden, zoals beschreven wordt in de brochure “In Gods Naam doen” van het bisdom. De lokale PCI’s moeten omgevormd worden tot diaconale werkgroepen en de diaconie moet met nieuw elan op de kaart gezet worden. PCI/caritas/diaconie moet opnieuw gestalte worden gegeven.
Caritas wordt vaak geassocieerd met armoede, maar dat is niet meer uitsluitend het terrein van de kerken. De gemeenten hebben hier een belangrijke taak in. Daarom vragen mensen zich af: wat doet de caritas nog? Ze snappen niet dat de caritas nog nodig is. De caritas doet nu vooral aanvullende dingen zoals het houden van een Kerstpakkettenactie.
De gemeente heeft dan wel veel overgenomen, maar in Nieuwegein bijvoorbeeld wordt nog wel huishoudelijke apparatuur gegeven, of geholpen bij huurschuld of achterstand van betaling van de energierekening, als opstap na afronding van een schuldsaneringtraject. In december wordt de Stichting Urgente Noden opgericht is het streven (opvolger van het Platform Armoedebestrijding waar de PCI in participeert), dan zal dit ook minder worden. De kerken participeren in deze stichting die fondsen zal gaan werven en beheren, waar straks alleen hulpverleners aanvragen kunnen doen. Mensen kunnen dan niet meer rechtstreeks aankloppen zoals bij de PCI wel het geval is. Het criterium voor aanvraag is dat er sprake moet zijn van een acute noodsituatie. Eerst wordt er gekeken naar andere voorzieningen (bijzondere bijstand die er zijn en waar gebruik van gemaakt kan worden. De aanvragen zullen veel via bijvoorbeeld Vitras, Maatschappelijk Werk, GGZ en Jeugdzorg gaan.

Wat gaat de PCI wel doen en wat houdt pro-actief in?
Het nieuwe bestuur moet beleid gaan maken. De nota ‘Op weg naar 2010’ geeft kaders: Meer projectmatig werken en kijken wat je lokaal kunt doen. Plaatselijk zal invulling aan die acties moeten worden gegeven. Denk bijvoorbeeld aan de Kerst- en Vastenactie. Dat kan in elke gemeenschap anders zijn.
In Montfoort heeft de SWOM (Stichting Welzijnsondersteuning Montfoort) een project
‘Levenscoach’, waar de PCI in participeert. Ook activiteiten uit verschillende parochiegemeenschappen moet je op elkaar afstemmen.

Hoe gaat het organisatorische plaatje er uitzien?
Het bestuur zal uit ongeveer zeven personen gaan bestaan. Daaronder krijg je de Diaconale Raad: hierin zit één vertegenwoordiger uit elke geloofsgemeenschap. Lokaal zijn er dan de diaconale werkgroepen, waarin idealiter ook iemand uit de pastoraatsgroep zitting heeft. De vastenactie bijvoorbeeld kun je zo beter eenduidig overbrengen; wel kan iedere gemeenschap zijn eigenheid er in brengen.
Taken van het nieuwe bestuur zullen zijn:

Fondsbeheer: er komt één centrale kas, het wordt open en transparant. Hoe actiever een lokale groep is, hoe meer budget ze waarschijnlijk zullen krijgen.

Bepalen welke projecten opgepakt worden: Projecten als eenzaamheid: hoe kun je deze mensen bereiken? Het project Levenscoach voor levensvragen. Pastores worden schaarser, je moet dingen organiseren om mensen uit hun isolement te halen.

Ondersteunen van projecten: Je kunt ook bestaande projecten helpen, bijv. van de Zonnebloem, of “koffie-inloopochtenden” ondersteunen. Zo heeft ook het ouderenproject in IJsselstein een bijdrage van de PCI gehad.

Je moet er ook voor zorgen dat anderen weten waar je te vinden bent. Er wordt gestreefd naar meer samenhang en duidelijkheid in diaconie. In Nieuwegein is er nu naast de PCI nog de Centrale Diaconie Commissie, die breder gericht is. Dat zal verdwijnen. Daarvoor in de plaats komt de diaconale werkgroep.

Het vruchtgebruik van de vermogens zal worden ingezet voor plaatselijke initiatieven die goed onderbouwd en betrouwbaar moeten zijn. Het bestuur beoordeelt uiteindelijk hoe het budget verdeeld zal worden. In IJsselstein bijvoorbeeld krijgt de voedselbank geld van de PCI. In andere gemeenten ligt dit politiek gevoelig, daar zijn andere meningen over het in stand houden van een voedselbank.

Een zorgpunt voor de projectgroep: straks is er een nieuw parochiebestuur en een nieuw diaconaal bestuur, maar tussen die twee moet ook samenspraak zijn. Hoe gaan we daar mee om?

Het bestuur zal straks bestaan uit zeven mensen uit alle windstreken, zal dat allemaal soepel gaan?
Je moet wel een visie met elkaar delen.
Taak van de projectgroep is om goede mensen voor dit bestuur te zoeken. Ze worden benoemd door het bisdom. De fusie is inmiddels goed op weg en de vermogens zijn in kaart gebracht. Het fusieplan voor de parochies is ook klaar.
De nieuwe parochie kent maar een paar formele organen. De PCI is een van de weinige die een formeel orgaan zijn. Ook in het parochiebestuur zal de PCI geborgd moeten worden door een bestuurslid dat aandacht heeft voor diaconie. Er moet iets van het bestuur op papier komen.
Daarnaast moeten de diaconale werkgroepen veel herkenbaarder worden. Er moet meer aandacht zijn voor communicatie.
Tot nu toe was de diaconie niet zo zichtbaar, enerzijds ook om te voorkomen dat mensen onnodig een beroep op de PCI deden, maar dat beroep wordt minder bij het organiseren en/of steunen van projecten, daar laat je hulpverleners beoordelen.

De fondsen bestaan uit nalatenschappen van mensen, oorspronkelijk bedoeld voor de armen. Nu zijn er voor de armen vanuit de gemeente allerlei voorzieningen, en gaat het geld naar projecten.
Blijft dit geld wel geborgd voor de armen? Welke doelgroep bedien je nu?
Eenzaamheid is ook een vorm van ‘arm’ zijn, geestelijk arm. Voor dit soort zaken kun je ook iets organiseren. Het is een andere invulling van armoede..
Het ondersteunen van de Stichting Welzijn Ouderen, zoals in IJsselstein gebeurt, is ook een vorm van nieuwe diaconie. Soms is het ook belangrijk om goede dingen voort te laten bestaan of ergens een professionele kracht aan te kunnen stellen om iets in stand te houden.

Komen de financiële armen dan niet in de knel?
Daar zijn in eerste instantie de gemeentes voor. De overheid heeft veel overgenomen. Als diaconale werkgroep zou je bij de lokale gemeente spreekbuis kunnen zijn voor deze doelgroep..
De maatschappij is anders geworden, de visie van diaconie is veranderd. ‘Je bent er voor de armen’ is veranderd in: ‘dingen ondernemen in het belang van het welzijn van mensen’.
Harmelen ondersteunt bijvoorbeeld een project Jongeren en alcohol. Dit ondersteun je om te voorkomen dat mensen aan lager wal raken. Een ander voorbeeld is het steunen van agrariërs die vastlopen.
Het beleid moet zich de komende jaren gaan ontwikkelen. Je kunt ook denken aan het ondersteunen van internationale projecten van bijv. Vluchtelingenwerk, Derde Wereld, MOV, missionarissen. Hoe ga je daar mee om?
Projecten op scholen ondersteunen is ook heel zinvol. Het levert tevens op dat kinderen er over na gaan denken! Publicitair gezien kun je daarmee ook het werk van de PCI zichtbaarder maken.
Het is een uitdaging om grenzen te verleggen, gedurfdere projecten te doen (zoals het project Levenscoach).

Waar halen jullie bestuursleden vandaan?
Alleen maar nieuwe mensen aanstellen lijkt ons niet zo wijs. Binnen de parochies komen er mensen vrij die we gaan benaderen. De helft van het bestuur mag wel uit bestaande mensen komen, die nog voldoende ruimte moeten hebben in hun benoemingstermijn (deze is 8 jaar). Ieder gaat in zijn eigen parochie kijken naar geschikte mensen. We hebben 3 à 4 nieuwe mensen nodig.
Geïnteresseerden kunnen zich melden bij de projectgroep (of de plaatselijke PCI).
We hopen na de vakantietijd mensen te kunnen benaderen.

Ook een opdracht van de projectgroep: het omvormen van de huidige PCI’s naar diaconale werkgroepen. Het wordt anders: we zoeken doeners, er is geen budgetsores meer, en de denkers zitten voortaan in het bestuur. De samenstelling verandert dus.
Ideaal is dat iemand uit de pastoraatsgroep als ‘denker/ stuurder’ in de lokale groep zit. De werkgroep moet wel ingebed zijn, het contact met de achterban is belangrijk.

Hoe zijn de verbanden met liturgie, catechese e.d. Hoe leg je de verbinding van de diaconie terug naar de kerk?
Het is heel erg verbreed, je helpt niet meer alleen mensen uit de eigen gemeenschap. Er wordt niet meer naar afkomst, cultuur, of geloof gekeken, dat maakt het moeilijker. Dit wordt ook een aandachtspunt voor het diaconale bestuur en voor het nieuwe parochiebestuur: hoe kun je diaconie meer borgen in je eigen gemeenschap??
Een voorbeeld hoe je een stukje zichtbaarheid in de kerk terugbrengt is de kerstactie: parochianen leveren in de kerk spullen aan voor de kerstpakketten.
In IJsselstein is paasbrood uitgedeeld met een gedicht erbij over aandacht voor elkaar. Dit is goed ontvangen. Bij dit soort activiteiten is diaconaal beleid belangrijk ter ondersteuning, en ook om dingen voor elkaar te krijgen.
Het wordt een uitdaging: hoe krijg je diaconie dichter bij de mensen, hoe breng je het in de viering?

Tot slot wordt opgemerkt dat er vaak zo negatief of gelaten gedacht wordt over een fusie. Maar een fusie heeft ook positieve kanten! Je kunt iets nieuws beginnen. Bovendien wordt de lokale gemeenschap verlost van bestuurlijke sores en de communicatie kan beter opgezet worden.

Paul Nieuwenhuis en Ineke Brouwer